Haize Berriren ‘Ibañeta’ren estreinaldia

Antzerkia, egoera politikoaren hausnarketarako tresna

Ander Lipusek zuzenduta, Haize Berrik Piarres Larzabalen Ibañeta antzezlana oholtzaratuko du antzezle amateurrekin

Haize Berri taldeak eta Artedramak, euskal antzerkigintzak eman duen idazlerik oparoena eta aldi berean funtsezkoenetarikoa den Piarres Larzabalen heriotzaren hogeigarren urtemugan, bere Ibañeta taularatuko dute, urrian estreinekoz, Larzabal, Sara eta Baigorriko Anauze herrietan, Hitz Egin Proiektuari hasiera emanez. “Antzerkia ekimen baten buruan izango dugu behingoz. Iparraldean teatroa hausnarketarako eragile moduan ikusten da”, dio, ospatuz, taula zuzendariak. Izan ere, obra hau gauzatzearen atzean Kristiane
Etxalus antzezlea dugu, Iparraldean abertzaletasunaren lehenengotariko ekintzaile eta preso izandakoa, Larzabalen inspiratzailea eta muntai honetan ‘Izeba’rena jokatuko duena. Berak eskatu zion Lipusi, teatroa egiteko duen lengoaiarekin, gogoetarako proposamen bat egiteko. “Kontatzen dena, azken batean, nahiz eta istorioa Karlomagnoren garaian kokatu, ETAren sorrerara eramaten gaitu. Ezin dugu ahaztu obra hau 68an idatzi zuela eta orain, berrogei urte pasa direla, egoera berdinean jarraitzen dugu. Hori dela eta, Ibañetaren amaiera oso epikoa den arren, Otsanda pertsonaiak garaipena aldarrikatzen duela, gure proposamena galdera batekin bukatuko da: ‘Eta orain zer?’. Etxalusek, ‘herriak ez du barkatuko’ leloari buelta eman eta barkatuko duela dio, azken berrogei urteotan aldatu ez den egoeran aurrera pausuak emateko garaia baita”, azaldu du zuzendariak.

Berrogei urte eta gero...

Karlomagnoren tropek Otsanda, Larrosa, Hartza, Zimela eta Urko nafartarren herria okupatu dutela hasten da Ibañeta. Batzuk okupatzaileari aurre egiten diote, besteek harekin kolaboratzen dute. Ekintza 778. urtean gertatzen da, Orreagan euskaldunen garaipenaren data hain justu. Oldartze garaile horren leiendari oihartzun eginez, Larzabal-ek 1968an idatzi zuen, menderatze frankistaren kontrako euskaldunen erresistentzia armatuaren birsortzearen urtea, antzezlan epiko bat non pertsonaiek haien garaikideen antza duten. Karlomagnoren indarrak ordezkatzen dituen pertsonaia ‘Apfel’ deitzen da, horrek alemanetik itzulia, ‘sagarrak’ euskeraz eta ‘manzanas’ gazteleraz esan nahi duena. Jakin behar da, Ibañeta idatzi zuen urte horretan bertan ETAk Manzanas komisarioa hil zuela. Larzabalen obra batzuk haien balio literarioarentzat klasiko bezala aintzat hartuak dira eta Ibaneta horietan kokatzen da. Berrogei urte beranduago, gaurkotasunean darrai: euskaldunek ez dute oraino aterabide bat asmatu, edo atzeman ahal izan, haien izate irauntasunaren galderari herri gisa ukatu eta borroka armatuaren burrunbek segitzen dute. Haize Berriren egitasmoa, bada, abertzaletasunaren munduari zuzentzen da, ez bakarrik talde gisa, baizik eta gizabanakoaren jarrerak aintzat hartuz: “Gaur egungo euskaldunen arteko posizionamendu ideologikoak obran ere ikusten ditugu: traidorea, abertzaleetatik abertzalena dena...”.
Testu aristotelikoa izanik, Lipusen aburuz, obraren aberastasuna Larzabalen hitzetan datza, eta ondorioz, esanek izango dute lehentasuna, antzezleen gorputz adierazpena mugatuz. Antzezleek ez dute berezko eskurik, baizik eta ordezko batzuk. “Niretzat aposturik handiena gure antzerkia egiteko modura eramatea izan da dena, epikoa baino askoz ere dialektikoagoa, bortitzagoa. Gainera, honelako muntai bat egiteak italiar erarako egiturarekin apurtzeko aukera ematen du eta, horrela, publikoa bi lerrotan, aurrez aurre kokatuko dugu eta eszenatokia erdian. Bestalde, Iparraldean antzerkia egiteko modu bat, azento bat, badago eta horixe aldatzen saiatu naiz. Esperimentatzen, jolasten ari naiz, baina testuari eta kontatu behar denari garrantzi guztia emanez”, dio Lipusek. Horregatik, estetika minimalistaren aldeko apustua egin dute, “bertsolariak bailiran”, espazio hutsa, oso pobre eta basikoa. Zuzendariak aurreratzen duenez, mahai bat ere ez dute izango traban: “Publikoak sinistu beharko du hor dagoela baina ez da ezer egongo. Azken finean, testuan esaten da. Orduan, zertarako ipini hor erdian? Bertsolarien edo pastoraletako hitzaren garrantziarekin erradikalizatu dut, baina beste elementu batzuk izango dira horren oposaketan ere. Kontzeptualenetik emozionalena denaren artean, dena”. Euskeraren aldetik, Larzabal euskaltzaindiako kide izateak Ibañetaren idazketa garbia eta edozein euskaldunentzako ulergarria bermatzen duela ziurtatzen du.

Teatroa maite

Oztibarreko Antzerkia, Kitzikaza(n)k eta Hiru Punttu taldeetako hamazortzi jokalari amateurrekin taularatutako antzezlana dugu Ibañeta. “Hau da nere teatro amateurraren bila egiten dudan bidea, militantea eta ikasteko aprobetxatzen dut, testu klasiko batetik abiatuz nire proposamena egiteko. Eta bide batez, tradizioari begira izan naizenez beti, zentzu horretan, Iparraldean ematen diren adierazpenak aztertzeko aukera ematen dit bai pastoralak, dantzak, kantuak... Euskal antzerki baten kodifikaziorako ahaleginean gabiltza eta berau, nire ustez, Iparraldeko amateurgintzan aurkitu dezakegu. Ibañetan zuzeneko musika eta hamazortzi antzezle ditugu, hogeitabi eta hirurogeitamar urte bitartekoak, goizeko seietan baserrian lanean hasten direnak eta arratsaldeko zazpietan entsaiatzen dutenak. Horiek dira amateurrak, hau da teatroa maite dutenak, eta ni ere amateurra sentitzen naizela harro esaten dut”.

Borja Relaño

Estrenos | En Gira | Festivales | Zona Abierta | Opinión | Euskal Herria Egunez Egun | Castilla y León Día a Día | Suplemento XXV Aniversario Atalaya | Suplemento XXIII Festival Iberoamericano de Teatro de Cádiz | Suplemento VIII Festival Iberoamericano de Teatro Contemporáneo de Almagro | Conócenos | Suscríbete | Contacta | Buscador | Números Anteriores